مقدمه

انرژي به عنوان يكي از مهم‌ترين نهاده هاي هر فرآيند اقتصادي، از جايگاهي راهبردي در نظام هاي اقتصادي رو به توسعه و توسعه يافته برخوردار بوده و از اساسي‌ترين عوامل توسعه پايدار محسوب مي شود. به عبارت ديگر، انرژي نيز همانند ساير عوامل توليد از جمله سرمايه و نيروي كار از عناصر بنيادين رشد اقتصادي به شمار مي‌رود كه برنامه‌ريزي و اقدام براي دسترسي به منابع قابل اطميناني از آن در جهت تامين امنيت عرضه انرژي و اطمينان از روند پايدار رشد و توسعه اقتصادي اجتناب‌ناپذير است.

 براساس گزارشات رسمي مراجع بين المللي، نفت و گاز مهم‌ترين حامل‌هاي انرژي موجود در سبد جهاني انرژي می باشند كه اهميت خود را طي دهه‌هاي آتي نيز حفظ خواهند كرد. از آنجايی که در فرآيند تبديل گاز طبيعي به انرژي حرارتي، آلودگي زيست محيطي كمتري نسبت به ساير حامل هاي انرژي فسيلي توليد مي گردد و نيز با توجه به اهميت حفاظت و صيانت از محيط زيست در تداوم روند توسعه صنعتي و اقتصادي كشورهاي جهان به عنوان الزامي گريزناپذير و يکی از دهها پيش نياز توسعه پايدار، استفاده از گاز طبيعي به عنوان انرژي پاك و سازگار با محيط زيست، روندي فزاينده را شاهد است و بر اساس پيش بيني مراجع رسمي بين المللي اين فرآيند در دهه هاي آينده نيز ادامه خواهد يافت. به طوري كه گاز طبيعي بيشترين نرخ رشد تقاضا در ميان حامل هاي فسيلي انرژي را طي دو دهه آينده به خود اختصاص خواهد داد. به اين مزيت بنيادين بايد امتيازاتي از قبيل توزيع جغرافيايي مناسب ذخاير گاز و قيمت قابل رقابت با ساير حامل هاي انرژي، و تحولات تكنولوژيك منجر به تسهيل در انتقال    گاز طبيعي در مسافت هاي طولاني را نیز افزود.

براساس آخرين آمارهاي رسمي منتشر شده، ايران با دارا بودن حدود 32 تريليون متر مكعب گاز طبيعي، (16.1) در صد از كل ذخاير اثبات شده گاز طبيعي در سطح جهاني را به خود اختصاص داده و از اين نظر به عنوان دومین دارنده ذخاير گاز جهان شناخته مي‌شود. وجود اين ذخاير عظيم در ايران، سياست‌گذاران بخش انرژي کشور را به سمت برنامه‌ريزي در جهت توسعه زنجيره ارزش صنعت گاز و سرمايه گذاري در حوزه هاي توليد و پالايش، انتقال، ذخيره‌سازي و توزيع گاز طبيعي در اقصي نقاط كشور پهناور ايران با هدف جايگزيني گاز با ساير فرآورده‌هاي نفتي در سبد انرژي سوق داده است تا علاوه بر بهره‌مندي از اين سوخت پاك، از افزايش سريع مصرف فرآورده‌هاي نفتي كه صادرات يا كاهش واردات آنها مي‌تواند موجب درآمدزايي و رونق اقتصادي كشور شود جلوگيري بعمل آيد.

 در حال حاضر شركت ملي گاز ايران با بيش از نيم قرن فعاليت‌ در عرصه انرژی، جايگاه اولين و مهم‌‌ترين عرضه‌كننده انرژي در كشور را به خود اختصاص داده است. جايگاهي كه در زمان تاسيس شركت براي آن به سختي قابل تصور بود. اما نگاه راهبردي و برنامه‌ريزي كلان وزارت نفت و مديران ارشد شركت ملي گاز ايران، نياز روزافزون به گاز براي تأمين انرژي و سوخت اقتصاد رو به توسعه كشور و همچنين كسب درآمدهاي حاصل از فروش و صادرات گاز براي سرمايه‌گذاري و راه اندازي صنايع مادر و زيربنايي در کشور، زمينه مناسب براي توسعه سريع و ساختاري صنعت گاز را فراهم كرد.

طبق اساسنامه قانوني، شرکت ملي گاز ايران به عنوان يکي از چهار شرکت اصلي وابسته به وزارت نفت جمهوري اسلامي ايران با سرمايه اوليه 25 ميليارد ريال در سال 1344 هجري شمسي مطابق با 1965 ميلادي تأسيس شده است. اين شرکت از بدو تشکيل تاکنون متناسب با روند توسعه اقتصادي و اجتماعي کشور و لزوم بهره‌گيري از گاز به عنوان يکي از منابع مهم در تأمين سوخت و توليد انرژي وهمچنين تحصيل درآمدهاي ارزي، به طور تدريجی با توسعه قابليت ها و توانمندي ها به منابع و امکانات لازم برای رشد از جمله نيروي انساني متخصص و کارآمد، ابزارآلات، تجهيزات و ماشين آلات و کارگاه‌هاي متعدد و متنوع پيشرفته و مدرن براي اجراي عمليات دست يافته است. به طوري که امروز قادر است کليه امور محوله را مطابق با استانداردهاي معتبر بين المللي به انجام برساند.

اكنون شركت ملي گاز ايران به عنوان سومين توليدكننده بزرگ گاز در جهان بعد از ايالات متحده آمريكا و روسيه و همچنين به عنوان يكي از ده شركت بزرگ‌ فعال در عرصه گاز در خاورميانه كه وظيفه تأمين بيش از 65 درصد از سوخت موردنیاز کشور ناشی از انواع حاملهای انرژی و 72 درصد انرژی حاصل از منابع هیدروکربوری را بر عهده دارد؛ نقشي استراتژيك در حوزه داخلي و خارجي انرژي كشور ایفا می کند.

چشم انداز و اهداف استراتژيك شركت ملي گاز ايران

اهداف مهم شركت ملي گاز ايران در دو بخش ملي و بين المللي قابل بررسي است كه در هر دو سطح، اصل رضايت مشتري و رسيدن به حداكثر بهره‌وري در اولويت قراردارد. در همين راستا و بر اساس سند چشم‌انداز (افق 1404)‌، اهداف عمده شركت ملي گاز ايران، قرار گرفتن در رتبه سوم توليد كنندگان جهاني گاز طبيعي، كسب سهمي معادل 10- 8 درصد از تجارت جهاني گاز طبيعي و كسب رتبه اول در فناوري گاز در منطقه تعريف شده است. برنامه ها و سياست‌هاي شركت ملي گاز ايران براي نيل به اهداف تعيين شده به شرح ذيل است:

1- فرآورش روزانه حدود 1200ميليون متر مكعب گاز طبيعي

2- افزايش سهم گاز طبيعي در سبد انرژي مصرفي كشور از طريق جايگزيني مصرف فرآورده هاي نفتي مايع با گاز طبيعي

3- مديريت مخاطرات صنعت گاز و افزايش تاب آوري سيستم تامين گاز

4- افزايش صادرات گاز طبيعی به بازارهای منطقه ای و بين المللی با استفاده از خطوط لوله و ساير روشها

5- جذب سرمايه هاي خارجي از طريق بازارهاي سرمايه و يا پروژه هاي مشترك

6- نگرش بنگاه داري اقتصادي و اصلاح ساختار به منظور حداكثرسازي سوددهي و رقابت در بازار بين المللي

7- حداكثرسازي ارزش افزوده حاصل از گاز طبيعی از طريق متنوع سازی محصولات و شامل: LNG وCNG

8- تقويت بخش خصوصي و تعاوني در صنايع پايين دستي و توزيع گاز در چارچوب سياست هاي كلي اصل 44 قانون اساسي

9- همكاري با كشورهاي منطقه در تمامی اجزاء زنجيره تامين گاز طبيعی، تجارت و ترانزيت گاز

10- تاثيرگذاري بر تجارت گاز در منطقه

11- اصلاح نظام قيمت گذاري گاز طبيعي

12- ارتقاء سرمايه انساني با رويكرد سلامت، مهارت و انگيزش

13- دست يابي به فناوري هاي نوين و پيشرفته و بومي سازي آن در صنعت گاز

اهم وظايف شركت ملي گاز ايران طبق اساسنامه

در یک نگاه اجمالی، فعاليت هاي اصلي شركت ملی گاز ایران شامل پالايش، انتقال، توزيع و صادرات گاز طبیعی است كه شامل تمامي عمليات پشتيباني مربوط به توزيع و مديريت مصرف گاز طبيعي در داخل كشور نيز مي شود. اهم وظایف این شرکت به شرح ذیل است:

•   فرآورش، پالايش گاز و مشتقات آن و ايجاد تاسيسات لازم براي نيل به اين مقصود

•   مطالعه، تهيه و تنظيم و اجراي طرحهاي احداث خطوط لوله و شبكه‌هاي توزيع گاز طبيعي

•   حفاظت ، نگهداري و اداره عمليات مربوط به خطوط لوله و شبكه‌هاي توزيع گاز طبيعي

•   احداث تاسيسات پايه مربوط به گاز و مشتقات آن

•   حمل و نقل، توزيع و فروش گاز و مشتقات آن

•   صدور گاز و مشتقات آن به خارج از كشور

•   هرگونه اقدام ديگر مرتبط با صنعت گاز با موافقت مجمع عمومي

•   همچنين تهيه و احداث وسايل حمل و نقل ، توزيع و ذخيره سازي گاز و مشتقات آن

گستره اداري و سازماني شركت ملي گاز ايران

شركت ملي گاز ايران مركب 10 مديريت مي‌باشد كه عبارتند از:

مديريت مالي/ مديريت برنامه‌ريزي تلفيقي/ مديريت پژوهش و فن‌آوري/ مديريت توسعه منابع انساني/ مديريت هماهنگی امورگازرساني/ مديريت ديسپچينگ ملي گاز/ مديريت امور بين‌الملل/مديريت فناوري اطلاعات و ارتباطات /مديريت مهندسي ساختار/مديريت هماهنگي و نظارت بر توليد .

علاوه بر مديريت‌هاي ياد شده 12 امور نيز مستقيماً زير نظر مدير عامل مشغول فعاليت هستند. اين امور عبارتند از:

روابط عمومي/ امور حقوقي/ امور بازرسي و پاسخگويي به شكايات/ حسابرسي داخلي/ حراست/ امور مجامع/ امور اجرايي هيئت بدوي رسيدگي به تخلفات اداري/ بازرسي فني/ امور بهداشت، ايمني و محيط زيست/ امور تخصصي بازرگاني/ هسته گزينش/ دفتر مدیرعامل.

در ضمن شركت ملي گاز ايران مركب از 41  شركت فرعي است كه هر يك در حوزه‌هاي مختلف صنعت گاز با مديريت‌هايي مستقل مشغول فعاليت هستند. اين شركت‌ها عبارتند از:

3 شرکت ستادی، 31 شركت گاز استاني و 7 شركت پالايش گاز طبيعي.

 1- شركتهای ستادي شامل شركت هاي مهندسي و توسعه گاز ايران، انتقال گاز ايران و بازرگاني گاز ايران، زير نظر مديرعامل و ستاد به انجام وظايف محوله مي پردازند.

شركت مهندسي و توسعه گاز ایران بر اساس نظام اجرائي طرح‌هاي صنعت نفت مسئول اجراي طرح‌هاي كلان شركت ملي گاز ايران مي‌باشد. اين شركت از لحاظ حجم پروژه‌هاي در دست اقدام، بزرگترين شركت مجري در مجموعه شركت ملي گاز بوده و بیشتر اعتبارات سرمايه‌اي توسط اين شركت جذب مي‌شود. شركت مهندسي و توسعه گاز ايران، متولي طراحي و ساخت خطوط انتقال گاز، ايستگاه‌هاي تقويت فشار گاز، توسعه پالايشگاه‌ها و تأسيسات زيربنائي است.

شركت انتقال گاز ايران با هدف بهره برداري و مديريت عمليات انتقال گاز در گستره وسيع شبكه خطوط انتقال فشارقوي و ايستگاه‌هاي تقويت فشار گاز در كشور ايجاد شده است. مهم‌ترين وظيفه شركت، دريافت گاز طبيعي‌، اتان، گاز مايع و مايعات گازي از منابع توليدي داخلي و خارجي و انتقال به مبادي مصرف داخلي و پايانه‌هاي صادراتي است. 10 منطقه عمليات انتقال گاز در سطح کشور به عنوان زیر مجموعه این شرکت در استان های مختلف وظیفه انتقال گاز از مبادی تولید به مصرف را به عهده دارند. در مجموع، مديريت عمليات 37 هزار كيلومتر خطوط لوله فشار قوي، 86 ايستگاه تقويت فشار، 316 دستگاه كمپرسور و يك شبكه مدرن مخابراتي و تله متري بر عهده این شرکت است.

• شركت بازرگاني گاز ايران در سال 1386 براي انجام فعالیت‌های بازرگانی شامل: بازاریابی، خرید، فروش، واردات، صادرات، انبارداری، تشریفات گمرکی، حق‌العمل کاری کالا و تجهیزات و همچنین مشتقات هیدروکربوری اعم از گاز طبیعی (Natural Gas)، گاز مایع(Liquid Petroleum Gas)، گاز طبیعی مایع Liquefied Natural Gas) (، مایعات و میعانات گازی Condensate) (، گوگرد و سایر محصولات پالایشگاهی و ارائه خدمات فنی، تخصصی، بازرسی فنی کالا، به روزرسانی و طبقه‌بندی کالا، تهیه بانک منابع تأمین کالا و سایر خدمات مرتبط تشكيل شده است.

2- سي و يك شركت‌ گاز استاني زير نظر مديريت امور گازرساني در گستره جغرافيايي ايران به فعاليت‌هايي چون گازرساني به شهرها و روستاها، گازرساني به نيروگاه‌ها، صنايع و مراكز تجاري مشغول هستند.

3- هفت شركت ‌پالايش گاز كه زير نظر مديريت هماهنگي و نظارت بر توليد فعاليت مي‌كنند.

•   پالايشگاه گاز بيد بلند1 و مسجد سليمان با ظرفيت 28.2 ميليون متر مكعب اسمي در روز

•   پالايشگاه شهيد هاشمي‌نژاد با ظرفيت 49 ميليون متر مكعب در روز.

•   پالايشگاه سرخون و قشم، با ظرفيت 16.6 ميليون متر مكعب در روز.

•   پالايشگاه پارسيان، با ظرفيت 82.5 ميليون متر مكعب در روز.

•   پالايشگاه ايلام با ظرفيت 6.8 ميليون متر مكعب در روز.

•   پالايشگاه فجر جم با ظرفيت 110 ميليون متر مكعب در روز.

•   شركت مجتمع گاز پارس جنوبي با ظرفيت 707.7 ميليون متر مكعب در روز.

 

جايگاه ايران در صنعت گاز جهان   

     تداوم رشد اقتصاد جهاني، نيازمند منابع انرژي است و مطالعات مختلف نشان مي دهد، منابع هيدروكربوري تا سال 2050 همچنان به عنوان عمده ترين منابع تامين انرژي جهان باقي خواهند ماند. بررسي روند اين منابع و توزيع جغرافيايي آنها نشان مي‌دهد تا افق 2040 ميلادي تنها پنج كشور شامل جمهوري اسلامي ايران، عربستان سعودي، كانادا، عراق و امارات متحده عربي به عنوان عمده‌ترين توليد كنندگان نفت و كشورهاي جمهوري اسلامي ايران، روسيه، قطر، عربستان سعودي و چين پنج توليد كننده اصلي گاز در آن زمان خواهند بود. در اين ميان جايگاه ايران از چند جهت قابل بررسي و تامل است.

دومين دارنده ذخاير گازي جهان

براساس آخرين آمارهاي رسمي تا پايان سال 2019، ايران با برخورداری از حدود 32 تريليون متر مکعب از ذخاير اثبات شده گاز جهان و سهمی معادل 16.1 درصد، جايگاه دوم را در ميان دارندگان ذخاير عمده گاز جهان به خود اختصاص داده است.

پنج كشور عمده دارنده ذخاير گاز طبيعي جهان

رديف

نام كشور

ميزان ذخاير ( تريليون متر مكعب )

سهم از کل(درصد)

1

روسيه

38

19.1

2

ايران

32

16.1

3

قطر

24.7

12.4

4

تركمنستان

19.5

9.8

5

آمريکا

12.9

6.5

 

 

سومين توليد كننده گاز طبيعي در جهان

براساس آخرين آمارهاي رسمي تا پايان سال 2019، ايران با پالايش و توليد بيش از 244.2 ميلياردمتر مکعب گاز طبيعي و سهمی معادل 6.1 درصد، جايگاه سوم را در ميان توليدكنندگان بزرگ گاز طبيعي به خود اختصاص داده است.

پنج کشور عمده تولید کننده گاز طبیعی جهان

رديف

نام كشور

تولید (ميليارد متر مكعب)

درصد از کل

1

آمريكا

920.9

23.1

2

روسيه

679

17

3

ايران

244.2

6.1

4

قطر

178.1

4.5

5

كانادا

173.1

4.3

 

 

چهارمين مصرف كننده گاز طبيعي در جهان

براساس آخرين آمارهاي رسمي تا پايان سال 2019، ايران با مصرف بيش از223.6 میلیارد متر مکعب گاز طبيعي و سهمی معادل 5.7 درصد، جايگاه چهارم را در ميان عمده‌ترين مصرف كنندگان گاز طبيعي به خود اختصاص داده است.

پنج کشور عمده مصرف کننده گاز طبیعی جهان

رديف

نام كشور

مصرف (ميليارد متر مكعب)

سهم  از کل ( درصد)

1

آمريكا

846.6

21.5

2

روسيه

444.3

11.3

3

چين

307.3

7.8

4

ايران

223.6

5.7

5

ژاپن

108.1

2.8

 

 

امتيازات و مزايای صنعت گاز ايران جهت حضور در بازارهاي جهاني

  •  كوتاه‌ترين مسير به بازارهاي جهاني

  • دارا بودن زير ساختهاي عظيم پالايش، توليد و انتقال گاز

  • حداقل سرمايه‌گذاري مورد نياز

  • امكان ترانزيت به تركيه و كشورهاي اروپايي و كشورهاي حوزه خليج فارس

  • امكان سواپ گاز به كشورهاي مجاور

  • وجود مصرف كنندگان عمده بالقوه

  • داشتن حدود 32 تريليون متر مكعب ذخاير تثبيت شده و قرار داشتن در رتبه دوم جهان از نظر ذخاير اثبات     شده

  • برخورداري از نيروي انساني كارآزموده، متخصص و داراي تجربه عملياتي در بخش هاي مختلف زنجيره ارزش گاز

  • داشتن زيرساختهاي لازم براي صادرات ،سواپ گاز و ترانزيت به اروپا، آسياي شرقي و كشورهاي حاشيه خليج فارس

  • برخورداري از ويژگيهاي جغرافيايي لازم به منظور حضور فعال در بازار جهاني تجارت LNG

اهم دستاوردهاي شركت ملي گاز ايران

  • افزايش چشمگير گازرساني به روستاها در بازه زماني سال هاي 92 الي 98 به نحوي كه به ميزان حدود 90 درصد روستاهايي كه از زمان تاسيس شركت ملي گاز ايران تا ابتداي بازه زماني مذكور گازدار شده بودند، به مجموعه روستاهاي بهره مند از گاز طبيعي اضافه شد.

  • افزايش حدود 80 درصدي ظرفيت پالايش و نم زدايي گاز طبيعي طي شش سال اخير.

  • افزايش 25 درصدي صادرات گاز طبيعي به كشورهاي همسايه در سال 1398.

  • کسب جايزه بين المللی خوارزمی برای طرح پژوهشی «بومی سازی و توسعه دانش فنی طراحی و ساخت توربين گاز 25 مگاوات با قابليت افزايش تا 30 مگاوات و کسب نشان ملی» در سال 1394

  • کسب ميزبانی کنفرانس بين المللي علمی پژوهشی گاز IGRC در سال 2020 (1399)

  • کسب جايگاه معاونت کارگروه کاربری‌های گاز برای اولين بار در تاريخ عضويت کشورمان در اتحاديه بين‌المللی گاز در دوره 2015-2012

  • کسب جايزه بين‌المللی خوارزمی برای طرح پژوهشی «تدوين دانش فنی، طراحی و ساخت توپک هوشمند MFL»

محصولات:

توليدات شركت ملي گاز ايران عمدتا شامل گاز طبيعي، گاز مايع، اتان، پروپان، بوتان و گوگرد نيز ميعانات گازي حاصل از توليد گاز طبيعي مي باشد. گاز طبيعي توليدي عمدتا براي مصارف داخلي و صادرات تخصيص يافته و در حوزه مصارف داخلي نيز گاز طبيعي در دو كاربري عمده سوخت و خوراك برخي واحدهاي صنعتي بخصوص در بخش پتروشيمي مورد استفاده گسترده قرار دارد. ساير محصولات توليدي نيز به عنوان خوراك برخي فرآيندهاي پتروشيمي براي توليد محصولات با ارزش پتروشيميائي مورد استفاده قرار گرفته و بخشي از توليدات مزبور نيز در قالب صادرات راهي بازارهاي جهاني مي شود.

مسئوليت اجتماعي CSR

     اقدامات شركت ملي گاز ايران به عنوان يك شركت دولتي در ارتباط مستقيم با جوامع محلي است. اين شركت از ابتداي فعاليت با مسئوليت تامين انرژي در چند بخش زنجيره ارزش خود شامل پالايش، انتقال، توزيع و ذخيره سازي گاز در نقاط مختلف كشور ابعاد مسئوليت‌پذيري اجتماعي را توسعه داده است. اقدامات انجام شده در اين حوزه، بيانگر اهميت و اولويت اين بخش در برنامه‌ها و تعهدات شركت ملي گاز ايران است. اين در شرايطي است كه توسعه گازرساني به عنوان يك سوخت سبز و سازگار با محيط زيست، با كنترل و كاهش آلاينده ها به خودي خود نقش مهمي در تحقق مسئوليت اجتماعي شركت ملي گاز ايران دارد و در عين حال دستاورد اقتصادي آن، ايجاد رونق اقتصادي در افزايش رفاه و آسايش هموطنان است كه اين به نوبه خود ايفاي يكي از بزرگترين مسئوليت هاي اجتماعي شركت ملي گاز ايران محسوب مي شود. علاوه بر موارد مزبور، اهم فعاليت هاي اجتماعي شركت ملي گاز ايران در جوامع محلي مشتمل بر موارد ذيل است:

  • تلاش در جهت حفظ محيط زيست و كاهش آلودگي هاي زيست محيطي به ويژه فلرها

  • ايجاد و توسعه فضاهاي آموزشي، درماني و ورزشي در مناطق كمتر توسعه يافته

  • مشاركت در طرح مطالعاتي توسعه و بهره برداري بهينه از منابع آب در مناطق كمتر توسعه يافته

  • توسعه راهها و بازسازي جاده ها

  • نظارت بر امر آموزش فارغ التحصيلان و نيروهاي مشتاق كار در مناطق كمتر توسعه يافته

  • ارائه خدمات مشاوره و راهنمائي خانواده

  • كمك به بهبود و افزايش اشتغال از طريق آموزش فارغ التحصيلان دانشگاهي

  • برون‌سپاری فرايندهای کسب و کار شرکت در راستای توانمندسازی پيمانکاران                             

 

تهران، خیابان کریمخان زند، خیابان شهید عضدی (آبان) جنوبی، نبش سپند، ساختمان مرکزی شرکت ملی گاز ایران

کدپستی: 1598753113

صندوق پستی: 4533-15875

تلفن: 84870

نمابر:88824750

آدرس سایت: www.nigc.ir

پست الکترونیک: info@nigc.ir

اینستاگرام: Instagram. com/n.i.g.c

پیام رسان سروش: nigc_ir@